De Noorderbegraafplaats aan de rand van het Asserbos bij de Vaart werd in 1823 door de gemeente Assen aangelegd. Door de jaren heen zijn er duizenden Assenaren begraven, onder wie tal van Drentse notabelen. ‘Een geschiedenisboek gebeiteld in steen’ is het wel eens genoemd. Dit jaar extra aandacht voor de restauratie van grafmonumenten waar de vrijwilligers van Stichting Noorderbegraafplaats al heel veel jaren heel veel tijd in steken.
NOORDERBEGRAAFPLAATS, KERKHOFSLAAN (BIJ DE VAART)
RONDLEIDINGEN OVER DE BEGRAAFPLAATS
- Vrijwilligers van de Stichting Noorderbegraafplaats Assen verzorgen tussen elf en vier uur rondleidingen over de begraafplaats.
- Je hoeft je niet van tevoren in te schrijven. Kom gewoon langs en zodra er een groepje is, gaat een gids met je op pad.
FOTOEXPOSITIE
- De Stichting Noorderbegraafplaats Assen is al ruim tien jaar actief om de monumentale begraafplaats te onderhouden en grafmonumenten te restaureren.
- Er is een kleine fotoexpositie van restauratieklussen die de afgelopen jaren op de begraafplaats zijn uitgevoerd. Er zijn altijd vrijwilligers in de buurt die je er meer over kunnen vertellen.
Openingsfoto: Gertjan Smit
HET VERHAAL VAN DE NOORDERBEGRAAFPLAATS
In 1823 kreeg Assen een gemeentelijke begraafplaats buiten de toenmalige bebouwde kom. Het grootste deel van de negentiende eeuw bleef deze Noorderbegraafplaats de enige openbare begraafplaats in de gemeente. Een deel van de begraafplaats heeft zijn oorspronkelijke negentiende-eeuwse karakter behouden.
Vóór de negentiende eeuw begroeven de Assenaren hun overledenen op het kerkhof tussen de Brink en de Noordersingel, waar later de rechtbank werd gebouwd. Keizer Napoleon bepaalde in 1804 dat er om hygiënische redenen niet meer binnen de bebouwde kom mocht worden begraven.
Op 3 januari 1818 ontving het Asser gemeentebestuur een brief van gouverneur Petrus Hofstede van de provincie Drenthe waarin deze de gemeente vroeg een nieuwe begraafplaats aan te leggen. Het Asser gemeentebestuur koos hiervoor een plek in het noordelijke deel van het Asserbos. Een financieel aantrekkelijk idee omdat het bos gemeentelijk eigendom was en de gemeente dus niet in de buidel hoefde te tasten om grond voor de begraafplaats aan te kopen.
Het duurde toen nog vijf jaar voor de Noorderbegraafplaats een feit was, want enige tijd waren provincie en gemeente het hardgrondig oneens over de plannen. Gouverneur Hofstede had het er op een gegeven moment zelfs over dat de gemeente uitging van ‘eene veel te bekrompene schaal’.
De Asseneren namen de kritiek van de gouverneur zo serieus dat men de burgemeester van de Duitse stad Aurich om raad vroeg waar net een fraaie nieuwe begraafplaats was aangelegd. De Asser Noorderbegraafplaats werd dan ook min of meer een kopie van het Neue Kirchhof in Aurich.
In het najaar van 1821 kon met de aanleg van de Noorderbegraafplaats begonnen worden. Op 1 januari 1823 werd de nieuwe begraafplaats in gebruik genomen. De eerste die er haar laatste rustplaats kreeg, was Jantje Harms, weduwe van Herman Hendrik Mennega.
Op de Noorderbegraafplaats vind je fraaie voorbeelden van de negentiende-eeuwse grafcultuur. Zo staan er rond zo’n honderdvijftig graven ijzeren grafhekken. Zo’n aantal is uniek in Nederland. Het fraaiste hek van de Noorderbegraafplaats is ongetwijfeld het toegangshek dat een rijksmonument is. Veel grafhekken zijn inmiddels gerestaureerd en veel graven zijn zorgvuldig hersteld.
De twee meest opvallende zijn de grafmonumenten Servatius/Van Bulderen en Brumsteede die eveneens de status van rijksmonument hebben. Ze zijn kortgeleden in oude luister hersteld.
Het Asser Historisch Tijdschrift van september 2021 stond uitgebreid stil bij de Noorderbegraafplaats. Je kunt het artikel hier downloaden.
Toegangshek van de Noorderbegraafplaats rond 1885
gefotografeerd door Johannes Gerhardus Kramer circa 1885.
(Drents Archief, collectie Drents Museum)