Voor het eerst sinds jaren was De Schalm weer geopend tijdens Open Monumentendag. Hoewel er nog steeds Nederlands-Hervormde Kapel op de gevel staat, is het gebouw al een jaar of zestig geen kerk meer. Tegenwoordig maakt De Schalm als theaterzaal onderdeel uit van Podium Zuidhaege.
Medewerkers van Podium Zuidhaege vertelden de bezoekers over de geschiedenis van het voormalige kerkgebouw. Op het podium van De Schalm waren optredens van singer-songwriter Elena en countryzangeres Lisa Ploeger. Oud-Assenaar Erik Harteveld verzorgde een jazz & poetry-optreden samen met een contrabassist (foto onder).
Foto boven: Ernst Tabingh
Foto onder: Gertjan Smit
HENDRIK ENKLAAR BOUWDE DE NEDERLANDS-HERVORMDE KAPEL
Hendrik Enklaar was nog maar 23 jaar toen hij zich als architect in Assen vestigde. Hij was zijn broer Johan gevolgd die hier een baan gekregen had als leraar aan de HBS. In Assen was Johan een van de voormannen geworden van de Vereeniging voor Christelijke Belangen. In deze vereniging had het meer orthodoxe deel van de Hervormde gemeente in Assen zich verenigd. Ze voelden niets voor de vrijzinnigheid die vanaf de kansel van de Jozefkerk werd gepreekt.
Christelijke Belangen had een eigen kerkgebouw De Unie aan de Vaart (tegenwoordig de Aubussonhal), maar dat was zo langzamerhand te klein geworden om op zondag alle kerkgangers onderdak te bieden. In de Oosterhoutstraat aan het eind van de tuin van Dr. A.I. Kan, de voorganger van Christelijke Belangen, was ruimte voor een nieuwe kerk.
Hendrik Enklaar kreeg in 1912 de opdracht om de nieuwe kerk aan de Oosterhoutstraat te ontwerpen. De Nederlands-Hervormde Kapel werd een van zijn belangrijkste ontwerpen.
De Kapel werd een achthoekig symmetrisch gebouw. In architectentaal heet zo’n ontwerp een centraalbouw. De journalist van de Drentsche en Asser Courant merkte bij de opening van de Kapel op 2 november 1913 fijntjes op dat de architect en aannemer ‘onzes inziens alles [hadden] bereikt wat er met de aannemingssom te bereiken was’.
In 1967 verkocht de Hervormde gemeente de Kapel aan het Wilhelmina Ziekenhuis dat in die tijd nog tussen de Zuidersingel en de Oosterhoutstraat lag. Het ziekenhuis richtte het gebouw in als ontspanningsruimte voor het personeel en het heette voortaan De Schalm.
De verhuizing van het Wilhelmina Ziekenhuis zorgde er in 1990 voor dat De Schalm samen met de rest van het ziekenhuiscomplex in handen van de gemeente Assen kwam. Er verrees een nieuwe woonwijk Zuidhaege op het ziekenhuisterrein. Sinds 1995 maakt De Schalm als theaterzaal onderdeel uit van het Instituut voor Creatieve Ontwikkeling, een ontwerp van de Rotterdamse architect Jan Hoogstad (1930-2018). Na het ICO heeft Podium Zuidhaege het gebouw plus De Schalm overgenomen.
Gegevens over de bouw van De Schalm uit Asser Historisch Tijdschrift van juni 2025 in het artikel 'Aan dit ontwerp valt niets te verbeteren’ over het werk van de architecten Hendrik Enklaar (1886-1947) en Yvo D. Havermans (1888-1945).
Ontwerptekening Nederlands-Hervormde Kapel.
(Drents Archief, collectie gemeente Assen)