Op de voorgevel staat nog steeds ‘Nederl. Herv. Kapel’, maar het gebouw is al een jaar of zestig geen kerk meer. Tegenwoordig maakt het als theaterzaal De Schalm als onderdeel uit van Podium Zuidhaege. Je bent op Open Monumentendag van harte welkom om een kijkje te komen nemen in De Schalm. Medewerkers van Podium Zuidhaege vertellen over de geschiedenis van het voormalige kerkgebouw. Ook zijn er die dag optredens van Drentse artiesten op Podium Zuidhaege.
DE SCHALM, OOSTERHOUTSTRAAT 5
RONDLEIDING DOOR DE SCHALM
- Podium Zuidhaege wil de bezoekers van Open Monumentendag graag laten zien wat er van het gemeentelijk monument De Schalm geworden is. Medewerkers verzorgen rondleidingen door De Schalm. Ook kun je luisteren naar een audioproductie over de historie van De Schalm.
OPTREDENS DRENTSE ARTIESTEN
- In het café van Podium Zuidhaege zijn tijdens Open Monumentendag enkele korte optredens van Drentse artiesten.
Openingsfoto: Ernst Tabingh
HENDRIK ENKLAAR BOUWDE DE NEDERLANDS-HERVORMDE KAPEL
Hendrik Enklaar was nog maar 23 jaar toen hij zich als architect in Assen vestigde. Hij was zijn broer Johan gevolgd die hier een baan gekregen had als leraar aan de HBS. In Assen was Johan een van de voormannen geworden van de Vereeniging voor Christelijke Belangen. In deze vereniging had het meer orthodoxe deel van de Hervormde gemeente in Assen zich verenigd. Ze voelden niets voor de vrijzinnigheid die vanaf de kansel van de Jozefkerk werd gepreekt.
Christelijke Belangen had een eigen kerkgebouw De Unie aan de Vaart (tegenwoordig de Aubussonhal), maar dat was zo langzamerhand te klein geworden om op zondag alle kerkgangers onderdak te bieden. In de Oosterhoutstraat aan het eind van de tuin van Dr. A.I. Kan, de voorganger van Christelijke Belangen, was ruimte voor een nieuwe kerk.
Hendrik Enklaar kreeg in 1912 de opdracht om de nieuwe kerk aan de Oosterhoutstraat te ontwerpen. De Nederlands-Hervormde Kapel werd een van zijn belangrijkste ontwerpen.
De Kapel werd een achthoekig symmetrisch gebouw. In architectentaal heet zo’n ontwerp een centraalbouw. De journalist van de Drentsche en Asser Courant merkte bij de opening van de Kapel op 2 november 1913 fijntjes op dat de architect en aannemer ‘onzes inziens alles [hadden] bereikt wat er met de aannemingssom te bereiken was’.
In 1967 verkocht de Hervormde gemeente de Kapel aan het Wilhelmina Ziekenhuis dat in die tijd nog tussen de Zuidersingel en de Oosterhoutstraat lag. Het ziekenhuis richtte het gebouw in als ontspanningsruimte voor het personeel en het heette voortaan De Schalm.
De verhuizing van het Wilhelmina Ziekenhuis zorgde er in 1990 voor dat De Schalm samen met de rest van het ziekenhuiscomplex in handen van de gemeente Assen kwam. Er verrees een nieuwe woonwijk Zuidhaege op het ziekenhuisterrein. Sinds 1995 maakt De Schalm als theaterzaal onderdeel uit van het Instituut voor Creatieve Ontwikkeling, een ontwerp van de Rotterdamse architect Jan Hoogstad (1930-2018). Podium Zuidhaege is de opvolger van het ICO.
Gegevens over de bouw van De Schalm uit Asser Historisch Tijdschrift van juni 2025 in het artikel 'Aan dit ontwerp valt niets te verbeteren’ over het werk van de architecten Hendrik Enklaar (1886-1947) en Yvo D. Havermans (1888-1945).
Ontwerptekening Nederlands-Hervormde Kapel.
(Drents Archief, collectie gemeente Assen)